Veelgestelde vragen over dyslexie in het basisonderwijs

Als het leren lezen vanaf het begin heel traag verloopt, uw kind lang spellend leest of veel raadt en opvallend veel moeite heeft met het lezen van niet bekende woorden.

Dyslexie is meestal een combinatie van lees- en spellingproblemen, maar deze kunnen ook onafhankelijk van elkaar voorkomen. 

Kijk voor meer informatie bij Kenmerken dyslexie.

Dyslexie kan worden vastgesteld als er eerst een periode geweest is van systematisch en intensief oefenen, zoals beschreven staat in het protocol leesproblemen en dyslexie dat elke school heeft ontvangen.

Eind groep 3 kan er voor het eerst een vermoeden van dyslexie uitgesproken worden. Zie voor meer informatie het Stappenplan voor ouders van leerlingen uit groep 3 (gepubliceerd in Balans Magazine mei 2008).

Kinderen uit groep 4 kunnen in aanmerking komen voor vergoeding van de kosten van diagnose en behandeling, mits er planmatig hulp is verleend door de school. 

Ja, een dyslexieverklaring is zeker zinvol. Een dyslexieverklaring wordt opgesteld door een deskundige die gekwalificeerd is om een diagnose dyslexie te stellen. In de dyslexieverklaring staat dat er bij het kind de diagnose dyslexie is gesteld.

Een dyslexieverklaring geeft meestal duidelijkheid en emotionele rust bij kind en ouders. Met deze verklaring in de hand kan een school de leerling voorzieningen en hulpmiddelen toestaan. Een dyslexieverklaring blijft altijd geldig en verjaart niet.

Daarnaast geeft de deskundige in een begeleidend advies aanwijzingen voor het inzetten van hulpmiddelen en voorzieningen. Deze kunnen voor elke leerling met dyslexie anders zijn. Het begeleidend advies is afhankelijk van de leersituatie van een leerling en moet daarom regelmatig bijgesteld worden.

Kijk voor meer informatie bij Dyslexieverklaring.

• Delen jullie mijn zorg over het achterblijven van de prestaties bij lezen en spellen?
• Kunnen we de toetsresultaten van het leerlingvolgsysteem bespreken?
  Zie: Signaleren van leesproblemen in groep 1-4 en Signaleren van leesproblemen in groep 5-8.
• Gaan jullie dit aanpakken volgens het dyslexieprotocol?
  (zie Protocollen dyslexie)
• Wanneer kunnen wij het handelingsplan bespreken? 
  (zie Handelingsplan)
• Heeft de school een Remedial Teacher beschikbaar? 
  Zie Remedial Teacher)
• Op welke momenten kunnen wij de stappen die gemaakt worden bespreken?
• Wat kunnen wij thuis doen?
  (zie onderdeel Dyslexie thuis)
• Wanneer wordt mijn kind verwezen voor het stellen van een diagnose en eventuele behandeling?
  Zie Protocol diagnose en behandeling van dyslexie.
• Wie onderhoudt de contacten met de behandelaar?
• Welke hulpmiddelen kunnen er worden ingezet?
  (Zie ICT-hulpmiddelen en website van Masterplan Dyslexie (Klik door naar Informatie Dyslexie > Welke hulpmiddelen zijn er?)

Op het moment dat school en ouders het oneens zijn over de ontwikkeling van een kind, is het altijd verstandig een deskundige derde een onderzoek te laten uitvoeren. De middelen die een school heeft om dergelijk onderzoek te laten doen, zijn gelimiteerd. Soms is het budget uitgeput. De financiële beperkingen nopen een school dan om zo'n onderzoek op een ander dan het gewenste tijdstip te laten uitvoeren. Het belang van kinderen verdraagt een dergelijke uitstel vaak niet. Scholen doen er daarom goed aan in alle gevallen over een calamiteitenpotje te beschikken. Soms komt het voor dat ouders onderzoek verlangen terwijl de school en de daaraan verbonden deskundigen een onderzoek absoluut niet noodzakelijk achten. In alle gevallen verdient het de voorkeur een uiterste inspanning te doen om het met elkaar eens te worden. In een enkel geval kan het een oplossing zijn de ouders te adviseren het onderzoek voor eigen rekening te laten uitvoeren. (Bron: Masterplan Dyslexie)

In artikel 8 lid 4 van de Wet op het primair onderwijs staat: "Ten aanzien van leerlingen die extra zorg behoeven, is het onderwijs gericht op individuele begeleiding die is afgestemd op de behoeften van de leerling."

Dit is een zogenaamde inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting. De school moet beleid hebben ontwikkeld op basis van artikel 8. Als uw kind volgens dit beleid in aanmerking komt voor remedial teaching, hoort de school dit te bieden.

Als de school besluit geen remedial teaching aan uw kind te bieden, terwijl de school het met u eens is dat dit wel zou moeten, dan kunt u bezwaar maken tegen dit besluit.

Lees hier artikel 8 van de Wet op het primair onderwijs

De behandeling van ernstige, enkelvoudige dyslexie geldt als geoorloofd verzuim, waarvoor de school vrij mag geven. Het kind mist schooltijd, maar krijgt individuele specialistische zorg waardoor het onderwijsrendement groter kan worden.

De school is echter niet verplicht om kinderen tijdens schooltijd vrij te geven. De verantwoordelijkheid voor het verzuim ligt zowel bij de ouders als bij de school. Goed overleg tussen ouders en school en redelijkheid vanuit beide partijen zijn hierbij belangrijk.

Voor de duidelijkheid is het aan te bevelen dat de school beleid formuleert dat past bij de situatie van de school en dit beleid in de schoolgids opneemt. Er kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat de behandeling onder schooltijd niet boven een bepaald aantal uren per week komt. Als ouders en leerlingen de afgesproken maximale behandeltijd overschrijden vindt verschuiving plaats van geoorloofd naar ongeoorloofd verzuim en zou de school de leerplichtambtenaar kunnen inschakelen.

Nee, de school is niet verplicht om met deze protocollen te werken, maar dit wordt wel van alle kanten aangemoedigd, onder meer door de overheid.

Het belangrijkste is dat een school goed leesonderwijs geeft en een beleid heeft om systematisch te werken met leerlingen die achterblijven of uitvallen bij het leren lezen. U kunt daar als ouder naar informeren. Een handelingsplan is daarbij een goede richtlijn.

Veel leerlingen in groep 8 maken jaarlijks de Cito Eindtoets basisonderwijs, kortweg Citotoets. Met ingang van het schooljaar 2012-2013 is het voor alle leerlingen in het basisonderwijs verplicht een landelijke eindtoets te maken. Om zicht te houden op de ontwikkeling van individuele leerlingen heeft Cito tevens het Cito volgsysteem primair onderwijs (LOVS). Naast de eindtoets maken ook de Cito Entreetoetsen voor groep 5, 6 en 7 en de LVS-toetsen voor groep 1 t/m 8 hier deel van uit. Hoe er in deze toetsen wordt omgegaan met dyslexie leest u bij Leerlingvolgsysteem van het Steunpunt Dyslexie.

Er zijn geen rechten beschreven voor leerlingen met dyslexie in het basisonderwijs. De school heeft het recht om zelf te beslissen over het toestaan van voorzieningen en hulpmiddelen.
In het basisonderwijs gaat het met name om:

1. vrijstelling bij voorlezen in de klas en aanpassingen bij dictees en spellingtoetsen
2. meer tijd en gebruik van ICT-hulpmiddelen en voorzieningen bij Cito-toetsen (dit laatste moet voor 1 november in groep 8 aangevraagd worden)

Kijk voor informatie bij Aanpassingen en hulpmiddelen bij dyslexie.

Dit hangt af van de ernst van de dyslexie en de hoeveelheid leesstof die het kind moet verwerken. ICT-hulpmiddelen zijn in te zetten als ondersteuning bij het (leren) lezen, schrijven en spellen en om de problemen te compenseren die leerlingen bij het leren ondervinden.

Het kan handig zijn om bij de dyslexiespecialist van de school te informeren naar ervaringen met de aanschaf van hulpmiddelen.

Kijk voor meer informatie bij ICT-hulpmiddelen.

Er zijn organisaties die typecursussen verzorgen met een speciale versie voor dyslexie.

In Balans Magazine nummer 1 van januari 2010 schrijft Balans over ervaringen van ouders met typecursussen voor kinderen met dyslexie.
Er zijn verschillende instituten die een typecursus voor kinderen met dyslexie aanbieden. Lees meer bij Aangepaste typecursussen.

Het dyslexieprotocol is onderdeel van het zorgplan van een school. De MR heeft instemmingsbevoegdheid over wijzigingen in het zorgplan. Dat betekent dat wijzigingen in het zorgplan niet zonder toestemming van de MR mogen worden ingevoerd.

Hulp van een RTer buiten de school wordt over het algemeen niet vergoed.

De kosten van de aanschaf van hulpmiddelen kunnen van de belasting worden afgetrokken als buitengewone lasten van ziektekosten. Zie Belastingaftrek van kosten bij dyslexie.

Om de zorg voor doublerende leerlingen zo goed mogelijk vorm te geven, geldt dat deze leerlingen in het kader van de vergoedingsregeling in principe vergeleken dienen te worden met hun leeftijdsgroep en niet met leerlingen in hun huidige groep. Voor leerlingen die bijvoorbeeld in groep 4 doubleren, geldt dus dat hun toetsresultaten - de tweede keer dat ze in groep 4 zitten - moeten worden vergeleken met leerlingen die inmiddels in groep 5 zitten (hun leeftijdsgroep).

Dit betekent echter niet dat een leerling die groep 4 nogmaals doet, de spellingtoets voor groep 5 moet maken. Hier worden namelijk woordsoorten getoetst waarin de leerling nog geen onderwijs heeft gekregen. U neemt bij deze leerling Spelling (Cito) af die hoort bij de jaargroep (in dit geval groep 4), waarbij u de ruwe score vertaalt naar een vaardigheidsscore. Deze vaardigheidsscore zet u om met behulp van de normtabel van de leeftijdsgroep (in dit geval groep 5). Op deze wijze toetst u niveauadequaat met een leeftijdsadequate normering.

In het artikel Hoe beoordeel je leerlingen die gedoubleerd hebben? wordt uitgelegd hoe de school het beste kan omgaan met leerlingen die gedoubleerd hebben.

Laat ouders bij de diagnosticus navragen hoe hij bij de beoordeling van het leerlingdossier omgaat met doublures.

Lees meer over Zitten blijven vanwege leesproblemen

Uit onderzoek blijkt niet dat het lettertype 'dyslexie' voor alle leerlingen met dyslexie een effectieve oplossing is. Uit onderzoek op woordniveau van een student naar dit lettertype bleek dat sommige mensen met dyslexie er baat bij hebben en andere niet. Sommige fouten werden minder gemaakt, maar andere weer meer. Ze gingen ook niet sneller lezen. Het loont wel de moeite om individueel te bekijken of een kind er iets aan heeft. Cito onderzoekt de mogelijkheid om het lettertype te gebruiken voor toetsen.

Het lettertype 'dyslexie' is als afstudeerproject voor de kunstacademie ontworpen door grafisch ontwerper Christian Boer, die zelf dyslexie heeft. Lees meer bij Regelingen en voorzieningen bij dyslexie.