Welke aanpassingen zijn mogelijk?

Afhankelijk van de mate en de ernst van de dyslexie komen de volgende maatregelen voor:

verlenging van de examentijd (voor het CE hoogstens 30 minuten)
vergroting van de opgave (grootschrift)
wijzigingen vergrotingen vanaf examen 2013
auditieve ondersteuning
wijzigingen auditieve ondersteuning vanaf examen 2013

Daarnaast nog informatie over:

ICT-ondersteuning
praktische examens
computerexamens
dyslexie en digitale examens
aanvragen aangepast examen

Verlenging van de examentijd

Centraal examen

De aanpassing voor zover betrekking hebbend op het centraal examen kan in ieder geval bestaan uit een verlenging van de duur van de desbetreffende toets van het centraal examen met ten hoogste 30 minuten.

Schoolexamen

Er is geen voorschrift dat bij alle schoolexamens van een vak dezelfde hulpmiddelen zouden moeten worden voorgeschreven als bij het centraal examen. De school kan bij schoolexamens hulpmiddelen toestaan die in het centraal examen niet zijn toegestaan. Lees meer bij Schoolexamen.

Vergroting van de opgaven

Alle schriftelijke examens zijn sinds 2007 gedrukt in een grotere letter (Arial punt 11, in 2012 wordt dit punt 12). Aan de hand van voorbeelden van Cito kan de school vaststellen of de vergrote en op onderdelen aangepaste letter recht doet aan de beperking van de dyslectische kandidaat, of dat voor een vak/examen verdere vergroting nodig is. Als dat laatste het geval is, dient de school de tekst-cd te bestellen (pdf), aan de hand waarvan een vergrote druk kan worden gemaakt. Voor het herexamen wordt de tekst-cd aan alle scholen gestuurd.

Tabellenboeken

Ook teksten die niet tot het centraal examen behoren maar daar wel voor nodig zijn, bijvoorbeeld het Binas tabellenboek, mogen vergroot worden voor leerlingen met dyslexie als de letters kleiner zijn dan punt 12. Als de letters groter zijn dan punt 12 wordt vergroten ontraden in verband met de wijzigingen vergrotingen, maar het mag wel.

Wijzigingen vergrotingen vanaf centraal examen 2013

Vanaf het centraal examen 2013 is het niet meer toegestaan dat scholen de envelop met de eindexamenopgaven eerder openen om de inhoud te vergroten. Als het deskundigenrapport aangeeft dat een leerling recht heeft op vergroting, dan betekent dit dat de leerling recht heeft op een letter van voldoende grootte. In de meeste gevallen is punt 12 voldoende. Vanaf 2012 worden de examens standaard in punt 12 geleverd.

Indien toch een groter lettertype nodig is, dan zal de deskundige goed moeten aangeven waarom punt 12 voor deze leerling niet voldoende is en waarom een groter lettertype nodig is. In dat geval komt de pdf op het beeldscherm en kunnen de letters via de computer vergroot worden (via vergroting beeldscherm).

Incidenteel kan een deskundige vaststellen dat een nog groter lettertype nodig is. Dit kan dan niet meer opgelost worden via de pdf op de computer. In dit geval dient de directeur van de school zich te wenden tot het College voor Examens om te kijken wat er gedaan kan worden.

Vergroting en afbeeldingen, meten of tekenen
Bij vergrote opgaven kan zich de situatie voordoen dat een meting of tekening in het vergrote examen niet tot een goed resultaat kan leiden, of dat essentiële grijsnuances wegvallen. Om dat te voorkomen is de standaardaanwijzing voor kandidaten: gebruik voor afbeeldingen, tekeningen, grafieken en tabellen altijd de originele opgave.

Naar boven

Auditieve ondersteuning

Voor kandidaten die op basis van een deskundigenrapport recht hebben op auditieve ondersteuning, is een daisy-cd met ingesproken tekst beschikbaar, of een pdf (tekstbestand) voor audio middels spraaksynthese (kunstmatige stem).

Op bestelling zijn voor het eerste tijdvak voor kandidaten met een leesbeperking twee soorten audiovoorziening leverbaar:

een verklankbare pdf waarbij de kandidaat met spraaksynthese teksten of tekstgedeelten/woorden kan omzetten in kunstmatige spraak.
een daisy-cd-rom waarop de teksten met natuurlijke stem zijn ingesproken.

Voor beide is een computer, laptop of daisyspeler nodig en speciale (eventueel gratis) software.

Tweede tijdvak (herexamen)
Voor het herexamen is alleen de pdf leverbaar. Deze wordt in het tweede tijdvak van alle examens standaard geleverd. De pdf is echter geen bruikbare vervanging voor kandidaten die bij het Centraal Examen en de schoolexamens uitsluitend de daisy-cd gebruikten. Als een 'daisy-kandidaat' recht heeft op audio bij het herexamen moet de school het voorlezen regelen. Hoe, daar is de school vrij in. Dit mag ook een leraar zijn.

Wijzigingen auditieve ondersteuning vanaf centraal examen 2013

Vanaf de centrale examens in 2013 mag de school niet meer de envelop met de eindexamenopgaven eerder openen om de inhoud aan te passen voor aangepaste software, zoals bijvoorbeeld Sprint of Kurzweil. Het gebruikte spraaksyntheseprogramma moet kunnen omgaan met de pdf zoals die geleverd wordt. De gangbare spraaksyntheseprogramma's kunnen overweg met pdf's. De school kan dat controleren aan de hand van de examens op cito.nl. Als de op een school gebruikte programmatuur voor spraaksynthese handmatige omzetting naar een ander bestandsformaat dan de pdf vereist, dan is gebruik van die programmatuur bij het centraal examen vanaf 2013 niet meer mogelijk. Misschien komt er voor die gevallen nog een overgangsregeling.

ICT-ondersteuning

Hiermee wordt bijvoorbeeld het gebruik van de computer met spellingscontrole of de verschillende dyslexie softwareprogramma's bedoeld. Lees meer bij ICT-ondersteuning.

Naar boven

Praktische examens

Voor het praktijkgedeelte van het centraal examen (voor vmbo-bb en kb) worden geen grootschriftuitvoeringen geleverd en ook geen audiobestanden. Dit geldt ook voor de minitoetsen. De context waarin de examens worden afgenomen maakt aanpassing of ondersteuning ter plekke goed uitvoerbaar.

Computerexamens

Compex-examen

Bij de Compex-examens is de computer een hulpmiddel om een deel van de opgaven uit te werken. Het antwoord schrijft de leerling op papier en wordt in een enkel geval opgeslagen als computerbestand. Bij bepaalde opgaven horen speciale applicaties die de examenkandidaat met standaardsoftware kan openen. Het gebruik van deze vorm van computerexamen is alleen nog mogelijk bij het vak natuur- en scheikunde 1 van de gemengde en theoretische leerweg. Schooljaar 2010/2011 is het laatste jaar dat scholen dit type examen af kunnen nemen

Computer Based Testing

Een examen wordt niet zomaar als CBT-examen aangeboden. Daar gaat een zorgvuldig invoeringstraject aan vooraf. Van een aantal examens is zonder meer voor iedereen duidelijk dat digitalisering meerwaarde biedt. Van andere examens moet die meerwaarde eerst vanuit de scholen worden aangetoond, voordat tot invoering kan worden overgegaan.

Dyslexie en digitale examens

Bij de beeldschermexamens in ExamenTester (CBT-examenprogramma van Cito) wordt momenteel geen dyslexievariant met gesproken tekst geleverd. Ook kan er nog geen spellingscontrole worden gebruikt. Omdat het grootste deel van de vragen gesloten is, is dat geen ongelijke behandeling van leerlingen die papieren examens maken.

In de nieuwe examensoftware wordt gewerkt aan uitbreiding van de mogelijkheden. In deze variant kan de tekst van zowel de opgave als de antwoordmogelijkheden worden verklankt. Het gebruik van de verklanking in ExamenTester is heel eenvoudig en vergt weinig oefening. De functionaliteit van de verklanking is vergelijkbaar met Daisy. In ExamenTester is het niet mogelijk om de opgaven te vergroten. Wel kan een grotere monitor worden gebruikt waardoor de teksten groter worden weergegeven. Als een kandidaat door een ernstige beperking niet goed kan omgaan met het computerexamen (in het algemeen is er dan sprake van meer beperkingen dan alleen dyslexie), kan de school dat via DUO Examendiensten bekendmaken. Er wordt dan een passende oplossing gezocht.

Aanvragen aangepast examen

In september worden door Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) de bestelformulieren voor de examens opgestuurd. Op dit formulier staat hoe de aangepaste examens kunnen worden aangevraagd. De directeur moet de benodigde aanpassingen officieel vóór 1 november van het jaar ervoor aanvragen.

Naar boven

Lees meer: