Afkortingen en begrippen dyslexie

Op het gebied van dyslexie worden veel afkortingen en begrippen gebruikt. De belangrijkste vindt u hieronder, in alfabetische volgorde.

A . B . C . D . E . F . G . H . I . J . K . L . M . N . O . P . Q . R . S . T . U . V . W . X . Y . Z

B

BaO/BO

Basisonderwijs. Zie ook PO.

Begeleidingsplan

Plan dat in grote lijnen beschrijft wat de ontwikkelingsmogelijkheden zijn van een leerling voor een periode van een of twee leerjaren.

Boekoriëntatie

Mate waarin een kleuter begrijpt dat illustraties en tekst samen een verhaal vertellen, dat een boek van voor naar achter gelezen wordt en dat je vragen kunt stellen over een boek.

naar boven

C

CBT-examen

Bij een CBT- of 'ComputerBased Testing' examen verschijnen alle vragen op het beeldscherm. De kandidaat beantwoordt alle vragen op de computer en ook de correctie vindt op de computer plaats. Gesloten vragen worden dan automatisch gecorrigeerd, open vragen door een docent.

CITO

Centraal Instituut voor Toets Ontwikkeling. Cito ontwikkelt volgsystemen en toetsen voor basis- en voortgezet onderwijs en school- en centrale examens voor het VO. De CITO-toets wordt door bijna 80% van alle basisscholen gebruikt als eindtoets. ISI en GIVO-toets. Meer informatie: www.cito.nl.

Comorbiditeit

Het meer dan gemiddeld gelijktijdig voorkomen van verschillende stoornissen (dyslexie heeft bijvoorbeeld comorbiditeit met ADHD).

Compenserende maatregelen

Maatregelen die de gevolgen van de lees- en/of spellingproblemen beperken bij het lezen en schrijven van teksten. Voorbeelden hiervan zijn: opgaven in een groter lettertype, extra tijd bij maken van toetsen, niet meetellen van taalfouten en het gebruik van ICT-hulpmiddelen.

Computerexamen of digitaal examen

Algemene term waarmee alle centrale examens worden aangeduid waarbij de computer een rol speelt. Hieronder vallen de CBT-examens en de huidige kunstexamens.

CvE

College voor Examens (voorheen CEVO). Kerntaken van het CvE zijn beschrijving van examenstof, vaststellen van examenopgaven, verantwoordelijk zijn voor afname staatsexamens en normeren van examens. Meer informatie: www.cve.nl.

CVZ

College Voor Zorgverzekeringen. Adviseert de minister van VWS over de samenstelling van het basispakket. Meer informatie: www.cvz.nl.

naar boven

D

Daisy-cd

Digital Accessible Information System. CD met gesproken boeken.

Daisyspeler

Aparaat waarmee daisy-cd's afgeluisterd kunnen worden.

DBC

Diagnose Behandeling Combinatie. De basis van het betalingssysteem voor de ziekenhuiszorg en de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg. Elke DBC heeft een eigen code die zorgverleners gebruiken in de administratie. Meer informatie bij de Rijksoverheid.

Dedicon

Stichting die toegankelijke leesvormen maakt voor scholieren, studenten en vakbeoefenaren met een leeshandicap. Dedicon levert ondermeer gesproken schoolboeken voor het voortgezet onderwijs. Meer informatie: www.dedicon.nl.

Dispenserende maatregelen

Maatregelen waarbij het kind vrijstelling (ontheffing) krijgt van bepaalde taken en vakken, zoals voorleesbeurten, spellingtoetsen -beoordeling, vermindering van het aantal boeken op de boekenlijst en mondeling in plaats van schriftelijk overhoren.

DLE

Didactisch leeftijdsequivalent. Het DLE drukt uit op welk niveau een leerling staat met het beheersen van de leerstof. Eén DLE is wat de gemiddelde leerling na één maand onderricht op de basisschool onder de knie heeft. Een DLE van 10 komt overeen met wat de gemiddelde leerling op het einde van het eerste leerjaar of groep 3 heeft bereikt.

Dyslexie

Een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren van het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau.

Dyslexiecoach (of - coördinator)

Medewerker binnen de school (voortgezet onderwijs) die zich bezighoudt met het coachen en begeleiden van leerlingen met dyslexie gedurende hun hele schoolloopbaan. De coach is meestal een mentor of remedial teacher en deze leert de leerling zoveel mogelijk zijn eigen problemen op te lossen.

Dyslexiepas of -kaart

Document (kaart) die leerlingen met dyslexie in het VO krijgen en waarin de gemaakte afspraken over compenserende maatregelen en hulpmiddelen staan. Deze afspraken dienen door alle docenten gehanteerd te worden. Zie ook compenserende maatregelen en een voorbeeld van een dyslexiepas.

Dyslexiescan

De dyslexiescan bestaat uit vier vragenlijsten die door verschillende personen (leerlingen met dyslexie, docenten en mentoren, zorgspecialisten en de directie) moeten worden ingevuld. De school krijgt hiermee een beeld van het dyslexiebeleid dat zij voert en de uitvoering ervan.

Dyslexieverklaring

Verklaring die beschrijft welke ernstige belemmeringen de leerling ondervindt bij het volgen van onderwijs en/of bij het functioneren in de samenleving en geeft aan welke behandeling, materiële voorzieningen, begeleiding en compensaties/dispensaties in het onderwijs noodzakelijk zijn. Zie ook compenserende maatregelen en dispenserende maatregelen.

Dysorthografie

Problemen bij het spellen.

naar boven

E

ExamenTester

De examensoftware die op dit moment wordt gebruikt voor de CBT-examens. Voorheen was dit Citotester.

naar boven

F

Fonemisch bewustzijn

Het kunnen doorzien dat woorden uit losse klanken bestaan ('b' is de eerste letter van 'bal' en ook van 'boek').

Fonologisch bewustzijn

Het kunnen doorzien van de klankstructuur van taal.

Fonologische vaardigheden

Het vermogen om klanken te herkennen en van elkaar te onderscheiden.

naar boven

G

GIVO-toets

Een psychologische test die een indicatie geeft van het taalkundig, het rekenkundig en het ruimtelijk inzicht. Wordt als alternatief voor de Citotoets gebruikt. Zie ook CITO.

naar boven

H

Handelingsplan

Een concreet plan dat zich richt op het begeleiden van een leer- en/of gedragsprobleem. Het plan wordt binnen een tijdbestek van 6 tot 12 weken uitgevoerd of geëvalueerd.

naar boven

I

Intern begeleider (IB'er)

Leerkracht binnen de basisschool die coördinerende, begeleidende en innoverende taken heeft. In het voortgezet onderwijs wordt deze taak uitgevoerd door een Zorgcoördinator.

ISI

Intelligentie, Schoolvorderingen en Interesse. Eindtoets basisonderwijs, alternatief voor de Citotoets. Zie ook CITO.

IQ

Intelligentie Quotiënt. Uitkomst van een afgenomen intelligentietest. Het gemiddelde van de verbale en performale intelligentie. De bekendste test in Nederland is de WISC. Zie ook WISC.

naar boven

L

Leerlingdossier

Verzamelnaam voor de persoonsgegevens die de school verwerkt en bijhoudt over een leerling. Bevat rapporten, uitslagen van toetsresultaten, gegevens uit het leerlingvolgsysteem, verslagen van gesprekken met ouders en afspraken die er over de leerling zijn gemaakt. Zie ook Leerlingvolgsysteem.

Leerlingvolgsysteem

Methode waarbij de leer- en sociale ontwikkeling van een kind wordt gevolgd via toetsscores. Zie ook Leerlingdossier.

Leesstrategie

Techniek om begrijpend lezen te verbeteren door te kijken naar de structuur van een tekst (titel, inleiding, tussenkopjes, slot) en daarbij het onderwerp en de hoofdgedachte (mening van de schrijver) te formuleren.

Letterkennis

De mate waarin een leerling de letter kan herkennen, benoemen en de koppeling tussen een klank en letter kan maken.

naar boven

M

Makkelijk Lezen Plein (MLP)

Makkelijk Lezen Plein. Ruimte in openbare bibliotheken, waar op een aantrekkelijke manier literatuur wordt aangeboden aan kinderen die niet graag lezen. Meer informatie: www.makkelijklezenplein.nl.

Mindmap

Tekening van pictogrammen (plaatjes) met tekst. Leerlingen met dyslexie kunnen met mindmap een samenvatting maken van de lesstof of van een boek en deze techniek ook gebruiken om antwoorden te geven bij een toets.

naar boven

O

OC&W, Ministerie van

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Meer informatie: www.rijksoverheid.nl.

Opbrengstgericht werken

Het door een school systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van de prestaties van haar leerlingen. Doelen stellen, zicht hebben op leerresultaten, planmatig en resultaatgericht werken zijn essentieel voor het bereiken van zo hoog mogelijke opbrengsten voor alle leerlingen.

naar boven

P

PO

Primair Onderwijs of basisonderwijs. Zie ook BAO/BO.

Protocol Dyslexie Diagnose en behandeling

Leidraad voor diagnose, indicatie en behandeling van dyslexie. Lees meer bij Zorgprotocol dyslexie.

Protocollen Dyslexie Onderwijs

Handreikingen voor leerkrachten en onderwijsbegeleiders ter bevordering van dyslexiebegeleiding en dyslexiebeleid in het onderwijs. Lees meer bij Protocollen onderwijs.

naar boven

R

Remedial teacher (RT'er)

Houdt zich bezig met de individuele begeleiding van de leerling die onderwijs op maat nodig heeft.

naar boven

S

Signaleringstoets

Toets die afgenomen wordt in het eerste jaar van de brugklas. De toets bestaat uit drie onderdelen: een stil-leestoets, een zinnendictee en een overschrijftaak. De uitslag van deze toets is een signaal voor spel- en schrijfproblemen of dyslexie.

naar boven

T

Taalbewustzijn

De mate waarin kinderen woorden in klankgroepen kunnen verdelen (kin-der-wa-gen), of ze eindrijm (pan rijmt op Jan) en/of woorden kunnen herkennen en toepassen (Kees en Kim beginnen allebei met een 'k') en of ze woorden in fonemen (lossen klanken) kunnen verdelen (p-e-n).

Taal- of dyslexiepas

TAK

Taaltoets Alle Kinderen. Deze toets is erop gericht om het taalbewustzijn van kinderen te meten en wordt afgenomen aan het eind van groep 1 en 2.

Technische lees- en spellingsontwikkeling

De basis die het kind moet hebben om te kunnen lezen en schrijven.

Technisch lezen

Bij technisch lezen gaat het erom dat de hersenen letters (schrifttekens) vlot kunnen koppelen aan klanken. Dit noemt men de teken-klank-koppeling.

Tutorlezen

Een kind leest samen met een ander (ouder, leerkracht, medeleerling) volgens een vastgestelde methode.

naar boven

V

Verhaalbegrip

De mate waarin een kleuter de 'taal' van voorleesboeken begrijpt. Kan het kind bijvoorbeeld het verhaal navertellen, naspelen of halverwege voorspellingen doen over de afloop van het verhaal.

VMBO

Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs.

VO

Voortgezet Onderwijs.

VWS, Ministerie van

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Meer informatie: www.rijksoverheid.nl.

naar boven

W

Wet BIG

Wet beroepen in de gezondheidszorg. Deze wet bevat regels voor zorgverlening door psychologen in de gezondheidszorg. De wet moet de kwaliteit van de beroepsbeoefening bevorderen en patiënten beschermen tegen onzorgvuldig handelen door zorgverleners. Lees meer over het BIG-register.

WISC

Wechsler Intelligence Scale for Children. Intelligentietest met dertien onderdelen verdeeld in twee hoofdcategorieën. Zie ook IQ.

WPO

Wet op het Primair Onderwijs.

WVO

Wet op het Voortgezet Onderwijs.

naar boven

Z

Zorgcoördinator

Onderwijsmedewerker met een coördinerende, begeleidende en innoverende taak met betrekking tot zorgleerlingen in het voortgezet onderwijs. In het basisonderwijs wordt deze taak uitgevoerd door de Intern Begeleider (IB'er). Zie ook IB'er.

naar boven